Niemand pakte het boekje erbij
AI zonder twijfel is autoriteit zonder mandaat.
Onlangs speelde ik een bordspel met vier vrienden. We liepen vast op een regel. ChatGPT erbij gepakt. “Dit is de situatie, wat is de regel, beste ChatGPT?” Antwoord kwam. Klonk logisch. Ik was de pionnetjes al aan het verzetten. Totdat iemand zei: “Ik check het toch even in het boekje.” Het tegenovergestelde stond erin. En toen kreeg ik het koud en daalde bij mij het besef.
Niet omdat ik punten zou verliezen (ja, ik kan slecht tegen mijn verlies). Maar hoe vanzelfsprekend wij met zijn vieren de output van AI accepteerden als waarheid. Niemand vroeg: weet je het zeker? Niemand pakte het boekje. Totdat een van ons dat wel deed.
Inzet was een spelletje. Stel je voor dat het een zakelijk besluit met grote impact was?
In oktober 2025 publiceerden Kropmans en collega’s een peer-reviewed onderzoek dat dit patroon meetbaar maakte. Ze testten GPT-4o op een beoordelingstaak in een medische context.
De heldere gevallen gingen goed: 0% hallucinatie. De middelmatige gevallen volledig mis: 100%. De onderpresterende gevallen: 80% mis.
De eenvoudige cases gingen goed. Precies de cases waar je geen AI voor nodig hebt. De grijze gevallen, dubbelzinnig, vragend om nuance, daar zat het volledig mis. Overtuigend gepresenteerd. Niet te onderscheiden van een correct antwoord zonder de bron erbij te pakken.
Ik noem dit de middelmaat-illusie: AI gaat goed waar het er niet toe doet, en faalt overtuigend waar het er wél toe doet. En dat zijn precies de gevallen die op bestuurstafels belanden. Het AI-rapport ligt op tafel. Iedereen knikt. Het klinkt overtuigend. Niemand pakt het boekje. Omdat het boekje een beleidsstuk is van honderd pagina’s. Of een inspectierapport. Of een juridisch advies waar drie maanden werk in zit. Dus we vertrouwen de samenvatting. We nemen het besluit. We gaan door.
En de organisatie heeft haar koers verlegd op basis van iets dat niemand werkelijk heeft gelezen.
We hebben efficiëntie verward met wijsheid. AI zonder twijfel is autoriteit zonder mandaat. Wat ons is afgeleerd, is niet de techniek. Het is het hardop zeggen: ik weet het niet zeker. Vragen: wie heeft dit gecheckt? De stilte aan tafel verdragen terwijl iemand het boekje pakt. Niet in één keer goed willen zijn.
De organisaties die over vijf jaar voorlopen zijn niet die met de meeste AI. Het zijn die met de eerlijkste mensen aan tafel. Mensen die mogen twijfelen, mogen vragen, mogen het boekje pakken. AI hoort die mensen niet te vervangen. Het hoort hen uit te lokken. Begin niet bij de AI. Begin bij de stilte aan tafel.
Wanneer pakte iemand in jouw MT voor het laatst het boekje? En kreeg die persoon dank, of een boze blik omdat hij de vergadering ophield?